Bạn có tin được không, cặp đôi nam nữ át chủ bài thế hệ mới mà Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản đặt cược lớn lại diễn một màn kịch phối hợp con số không ngay trong nội bộ tại bán kết WTT China Smash. Ở trận bán kết ngày 8 tháng 10 này, thua trận không phải là điều bất ngờ nhất, mà chính việc hai người đồng đội suốt trận không hề giao tiếp, một bên công khai tỏ thái độ, đã trực tiếp lột bỏ tấm màn che của cặp đôi thiên tài này.
Đối thủ của trận đấu là cặp đôi Hàn Quốc Lim Jong-hoon và Shin Yu-bin. Hai người đã đánh cặp với nhau từ lâu, được mài giũa rất kỹ, nhịp độ trên sân thống nhất, bọc lót cả tấn công lẫn phòng thủ đều rất kịp thời, chơi vô cùng trôi chảy. Sora Matsushima và Miwa Harimoto đều là trụ cột nội dung đơn của thế hệ mới Nhật Bản, kỹ thuật cá nhân đều rất vững, trước trận không ít người đánh giá cao khả năng hai người tranh chức vô địch giải đấu lần này.
Đầu trận, cặp đôi Nhật Bản dựa vào năng lực cá nhân để đứng vững, thắng ván đầu 11-7, mọi thứ có vẻ đang diễn ra như dự đoán. Từ ván thứ hai, trạng thái và tâm lý của Sora Matsushima bắt đầu dao động rõ rệt. Ở giai đoạn điểm then chốt, anh liên tục mắc những lỗi tự đánh hỏng sơ đẳng, dâng điểm cho đối thủ một cách vô ích; phía Hàn Quốc chớp lấy cơ hội lội ngược dòng 13-11 để gỡ hòa, và thất bại ở ván này cũng trở thành bước ngoặt của cả trận đấu.
Ở ván thứ ba, Miwa Harimoto trực tiếp gánh vác hàng công, những cú giật trái tay nhanh và các pha nối bóng gần bàn liên tục ghi điểm, dốc toàn lực bù đắp những lỗ hổng do lỗi của đồng đội để lại. Hai bên giằng co đến điểm quyết định ván, cuối cùng cặp đôi Nhật Bản thắng tiếp một ván 13-11, dẫn trước 2-1, chỉ còn cách trận chung kết một bước. Kết quả là ở ván thứ tư, Sora Matsushima sụp đổ toàn diện: giao bóng không ổn định, phán đoán đỡ giao bóng sai, những pha bóng ngắn trước lưới liên tiếp hỏng, ngay cả bóng dễ cũng thường xuyên mất điểm.
Chỉ trong vài phút, tỷ số đã bị kéo giãn từ 2-2 thành 2-7, trận đấu mất hẳn tính hấp dẫn. Khoảng cách trong thống kê kỹ thuật toàn trận còn chói mắt hơn: Sora Matsushima mắc 21 lỗi tự đánh hỏng, còn Miwa Harimoto chỉ có 9, chênh nhau hơn gấp đôi.
Mắc nhiều lỗi thì cũng thôi, nhưng vấn đề kiểm soát cảm xúc trên sân của Sora Matsushima mới là điều khiến người ta chê trách nhiều hơn. Khi bị dẫn điểm, anh nhiều lần ném vợt để trút giận, cây vợt bật lên suýt chạm vào Miwa Harimoto đứng bên cạnh, vậy mà sau đó anh không có lấy một cử chỉ nào. Trong hai lần hội ý giữa các ván, huấn luyện viên phổ biến chiến thuật, Miwa Harimoto chăm chú lắng nghe và chủ động trao đổi các chi tiết phối hợp, còn Sora Matsushima chỉ cúi đầu sắp xếp đồ đạc, im lặng suốt, phớt lờ hoàn toàn sắp xếp chiến thuật lẫn người đồng đội bên cạnh, sự phối hợp giữa hai người hoàn toàn đứt mạch.
Năng lực cá nhân của Sora Matsushima và Miwa Harimoto, nếu đặt trong số các tay vợt cùng lứa tuổi, quả thực thuộc hàng đỉnh cao, kỹ thuật toàn diện, sức bùng nổ mạnh, thực lực trên giấy tờ không hề thua kém các cặp đôi nam nữ hàng đầu của Liên đoàn Bóng bàn Quốc tế. Nhưng khi bước vào sân đánh đôi, điểm yếu về sự không tương thích giữa hai người đều bị phơi bày, phong cách kỹ thuật, nhịp độ thi đấu, phán đoán tại chỗ đều không khớp nhau.
Miwa Harimoto có lối đánh điềm tĩnh, khả năng chịu áp lực khi bị dẫn tốt, sẵn sàng chủ động thay đổi nhịp độ để chiều theo đồng đội, và cũng chịu điều chỉnh lối đánh cá nhân vì tập thể. Sora Matsushima lại có lối đánh thiên về đơn, phong cách mạo hiểm, đặc biệt phụ thuộc vào cảm giác bóng; một khi bị dẫn điểm, động tác và tâm lý lập tức biến dạng, hoàn toàn không theo kịp nhịp nối bóng của đánh đôi.
Khi hai người đánh cặp, chuyện lệch nhịp là thường xuyên: Miwa Harimoto tăng tốc tấn công trước thì Sora Matsushima không nối kịp, Miwa Harimoto lùi về bọc lót phòng thủ lấp khoảng trống thì Sora Matsushima lại thường xuyên bỏ trống vị trí, ngay cả sự bổ trợ công thủ cơ bản nhất cũng không làm được. Đánh đôi không chỉ so kỹ thuật cá nhân, mà còn là sự ăn ý được mài giũa, giao tiếp tại chỗ và sự bao dung lẫn nhau.
Thực lực cá nhân chỉ có thể quyết định giới hạn dưới cơ bản của một cặp đôi, còn sự phối hợp tập thể mới quyết định đi được bao xa. Những cặp đôi nam nữ trưởng thành trên thế giới về cơ bản đều được ghép cố định lâu dài, liên tục tập luyện chuyên biệt cùng nhau, từ lâu đã nắm rõ thói quen của nhau, trên sân không cần nói cũng có thể bọc lót cho nhau một cách vô thức.
Sora Matsushima và Miwa Harimoto vốn đã thiếu sự mài giũa có hệ thống, thời gian tập luyện cùng nhau hằng ngày có hạn, trên sân lại không có sự trao đổi hiệu quả, ở điểm then chốt không thể tin tưởng lẫn nhau, thì dù thiên phú cá nhân có tốt đến mấy cũng khó chuyển hóa thành thành tích đánh đôi ổn định. Thắng thua một trận đấu chỉ là bề nổi, điều thực sự hạn chế sự phát triển của cặp đôi này là mức độ đầu tư hoàn toàn khác nhau của hai người dành cho nội dung đôi nam nữ.
Suốt cả trận, Miwa Harimoto từ đầu đến cuối luôn giữ sự tập trung, dù dẫn trước hay bị dẫn đều dốc toàn lực chiến đấu, cố gắng hết sức bù đắp lỗ hổng do lỗi của đồng đội gây ra. Còn Sora Matsushima, ở giai đoạn đội cần đuổi điểm, không giữ vững được trạng thái để giảm lỗi, trái lại liên tục mất điểm, chỉ biết ném vợt và im lặng để trút cảm xúc.
Trạng thái như vậy không chỉ làm rối nhịp của chính anh mà còn ảnh hưởng đến màn trình diễn của Miwa Harimoto, thực sự kéo lùi phong độ của cả cặp. Trong phỏng vấn sau trận, sự tương phản về thái độ của hai người vẫn rất rõ ràng. Miwa Harimoto thản nhiên chấp nhận thất bại, thẳng thắn nói hai người chưa đủ ăn ý, nhịp độ chưa khớp, sắp tới cần tăng cường tập luyện cùng nhau để điều chỉnh lối đánh; khi phân tích lại trận đấu, cô không hề đùn đẩy, cũng chưa từng phàn nàn về đồng đội.
Sora Matsushima sau trận thì im lặng suốt, vừa không phân tích lại trận đấu, cũng không giải thích hành vi mất kiểm soát cảm xúc của mình trên sân. Những phát biểu khác nhau của hai người sau trận đã trực tiếp cho người ngoài thấy sự bất đồng trong nội bộ cặp đôi. Miwa Harimoto chọn phát triển song song cả đơn lẫn đôi nam nữ, sẵn sàng phối hợp với sắp xếp đội hình của đội tuyển quốc gia, dành thời gian tập luyện để mài giũa chiến thuật đánh đôi và chủ động thích nghi với lối đánh của đồng đội.
Trọng tâm tập luyện của Sora Matsushima lại đặt nhiều hơn vào nội dung đơn, thời gian và sức lực dành cho tập luyện đôi nam nữ vốn đã ít ỏi đến đáng thương. Khoảng cách về mức độ đầu tư luôn hiện hữu ở đó; gia đình Harimoto đã có nhận định rõ ràng về tương lai của cặp đôi này, không còn cố ép hai người đánh cặp, không còn miễn cưỡng mài giũa, và chấp nhận thực tế rằng sự phối hợp của cặp đôi không suôn sẻ.
Điều này cũng báo hiệu rằng cặp đôi nam nữ được Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản trọng điểm bồi dưỡng này sẽ ngày càng ít cùng nhau thi đấu, việc tách ra và tái tổ hợp gần như đã là chuyện chắc chắn. Thất bại lần này không chỉ là thắng thua của một giải đấu, mà còn phơi bày điểm yếu rõ rệt trong công tác đào tạo nhân tài đánh đôi của bóng bàn Nhật Bản.
Nhiều năm qua, Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản coi đôi nam nữ là nội dung đột phá trọng điểm, đầu tư không ít nguồn lực để đào tạo các cặp đôi trẻ, với hy vọng dựa vào thiên phú của thế hệ mới để nâng cao sức cạnh tranh trên đấu trường quốc tế. Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản quen chọn những tay vợt trẻ có thành tích đơn tốt nhất trong đội để ghép cặp, dựa vào việc cộng dồn thiên phú cá nhân, muốn nhanh chóng tạo ra đội hình đánh đôi có thực lực tranh chức vô địch.
Tư duy này quá coi trọng năng lực cá nhân, hoàn toàn bỏ qua việc đánh đôi cần sự mài giũa lâu dài, sự tương thích chiến thuật và ý thức tập thể. Sora Matsushima và Miwa Harimoto chính là ví dụ điển hình của mô hình đào tạo này: thực lực cá nhân của hai người xuất chúng nhưng không tạo được sức mạnh tổng hợp, nhiều lần thua ở các giải quốc tế vì vấn đề phối hợp, thiên phú hoàn toàn không thể chuyển hóa thành kết quả thi đấu.
Các cặp đôi nam nữ chủ lực của Trung Quốc và Hàn Quốc đều được ghép cố định lâu dài để tập luyện chuyên biệt, huấn luyện viên mài giũa chiến thuật có tính nhắm đích, các tay vợt chủ động điều chỉnh lối đánh để thích ứng với tập thể, hệ thống mài giũa trưởng thành hơn nhiều. Cạnh tranh đánh đôi không chỉ là cuộc so tài thiên phú của tay vợt, mà còn là phép thử đối với hệ thống huấn luyện, cơ chế phối hợp và công tác quản lý tập thể của đội tuyển quốc gia.
Tư duy trọng thiên phú, nhẹ mài giũa của Hiệp hội Bóng bàn Nhật Bản đã trực tiếp tạo ra khoảng cách rất lớn giữa thành tích kỳ vọng và màn thể hiện thực tế trên sân. Thất bại tại Grand Smash lần này khiến người hâm mộ và giới chuyên môn Nhật Bản đều thất vọng; cặp đôi át chủ bài được mọi người đặt kỳ vọng lại liên tục bị kéo lùi bởi vấn đề phối hợp và vấn đề thái độ, quả thực khó mà không khiến người ta lạnh lòng.
Nói trắng ra, chỉ đơn thuần chất đống các tay vợt đơn hàng đầu thì hoàn toàn không thể tạo nên một đội hình đánh đôi xuất sắc. Khả năng quản lý tâm lý, thói quen giao tiếp, ý thức gắn bó với tập thể và mục tiêu thi đấu thống nhất của vận động viên mới là nền tảng để một cặp đôi duy trì phong độ ổn định lâu dài. Dù sở hữu thiên phú đánh đơn mạnh đến đâu, nếu thiếu sự ăn ý và phối hợp, cũng rất khó đứng vững trên đấu trường đánh đôi quốc tế đỉnh cao.
